Początek ciąży, zwłaszcza pierwszej, to często wiele pytań i niewiadomych. Jak się odżywiać, czego unikać, co dzieje się z ciałem, jak nie zaszkodzić maluszkowi? – w głowie pojawia się wiele wątpliwości. Jak przebiega pierwszy trymestr ciąży i czego można się w tym czasie spodziewać?

Można powiedzieć, że pierwszy trymestr to czas prawdziwej rewolucji. W organizmie mamy zachodzą ogromne zmiany, jej ciało dostosowuje się do nowej sytuacji i "przestawia" na tryb chroniący nowe, rozwijające się życie. Hormony ciążowe rozpoczynają swoją grę, czego objawem mogą być zupełnie nowe odczucia.

Mama

Dla wielu kobiet pierwsze tygodnie ciąży są dość wymagające. Organizm zaczyna dawać sygnały, co jest dla niego dobre, a co nie. Skutkiem tego często bywają nudności, wymioty, zgaga, zaparcia. Warto już od samego początku zwrócić uwagę na swój styl życia, w tym m.in. na swoje nawyki żywieniowe. Za pomocą odpowiedniej, zdrowiej diety można rozprawić się z niektórymi dolegliwościami albo je złagodzić. Bywa jednak, że początkowo organizm zaczyna reagować negatywnie nawet na lubiane potrawy czy zapachy. Przyczyny mogą być różne, jednak najczęściej odpowiada za to wysoki poziom hormonu hCG (gonadotropina kosmówkowa) we krwi, spadek ciśnienia krwi, wzrost poziomu estrogenów, zwiększona wrażliwość na niektóre smaki i zapachy. Aby poczuć się lepiej, zaleca się m.in. zjadać 4–5 małych posiłków dziennie, pić herbatkę z imbiru oraz często sięgać po wodę, aby nie doszło do odwodnienia organizmu. Często na skutek wymiotów w pierwszym trymestrze można zauważyć spadek wagi.

Organizm mamy może też dać do zrozumienia, że potrzebuje teraz nieco więcej uwagi i odpoczynku, stąd może pojawiać się zmęczenie czy duża senność (np. dotychczas nigdy nie odczuwałaś potrzeby, aby uciąć sobie drzemkę po pracy, a teraz po powrocie do domu z łatwością możesz zasnąć nawet na kilka godzin). Zupełnie nową sytuacją może być potrzeba częstego oddawania moczu (również w nocy), co jest związane z powiększaniem się macicy, która zaczyna coraz mocniej uciskać na narządy wewnętrzne, w tym także na pęcherz.

Naturalne w tym czasie są też częste zmiany nastroju. Płacz, nostalgia, zniechęcenie, euforia, apatia są zupełnie normalne na tym etapie ciąży. Mogą się też pojawić obawy o zdrowie maluszka czy o waszą przyszłość. Wraz z końcem pierwszego trymestru nastrój kobiety może się poprawić, co wiąże się z ustępowaniem niektórych dolegliwości. Relaks, chwile odpoczynku, unikanie stresu są bardzo wskazane, zwłaszcza że stany emocjonalne matki są już odczuwane przez dziecko.

Tym, co sprzyja dobremu samopoczuciu w czasie ciąży, jest ruch. Warto zadbać o regularną, umiarkowaną aktywność fizyczną. Kobietom w ciąży najbardziej zaleca się spacery, pływanie, jogę, pilates. Skonsultuj ze swoim lekarzem lub swoją położną, czy możesz brać udział w tego typu zajęciach. Aktywność w czasie ciąży niesie ze sobą wiele zalet, zarówno dla mamy, jak i dla dziecka. Od początku ciąży pomaga też w przygotowaniu organizmu do porodu.

Pod koniec pierwszego trymestru mama powinna przytyć nie więcej niż 1–2 kg. Pomimo różnych zachcianek, lepiej kontrolować swoją wagę i nie objadać się za dwoje, lecz jeść dla dwojga – nie dwa razy więcej, a dwa razy lepiej. Jakość spożywanych posiłków jest teraz bardzo istotna. W końcu już na samym początku pierwszego trymestru pomiędzy matką a płodem funkcjonuje wymiana krwi, a przez łożysko dociera tlen i pokarm. Prawidłowe, regularne odżywianie dostarczy maluszkowi niezbędne składniki odżywcze. Bardzo ważne jest, by jak najwcześniej (a najlepiej już przed zajściem w ciążę) zrezygnować z picia alkoholu czy palenia papierosów, a także ograniczyć spożycie kawy. Jakakolwiek ilość stosowanych toksycznych substancji ma na płód bardzo negatywny wpływ i może prowadzić do wystąpienia wad rozwojowych. Alkohol, nikotyna i wszelkie inne używki są w ciąży surowo zabronione. Do dziesiątego tygodnia dziecko szczególnie jest narażone na powstanie wad rozwojowych, więc jeśli do tego czasu dojdzie do jakiś uszkodzeń, nie można już ich odwrócić. Jeśli mama przyjmuje jakieś leki, jak najszybciej powinna skonsultować się z lekarzem lub położną, czy jest to nadal dozwolone. Zanim sięgniemy po jakikolwiek specyfik, trzeba się upewnić, czy jest on bezpieczny dla rozwijającego się płodu. Dotyczy to również ziół, leków wydawanych bez recepty i suplementów. Na liście zakazanych w ciąży farmaceutyków są także preparaty na bazie retinoidów, stosowane w leczeniu trądziku.

Istotne jest także, by na tym etapie ciąży regularnie przyjmować kwas foliowy i zadbać o jego obecność w diecie.

W pierwszym trymestrze można dostrzec też wiele zmian w swoim wyglądzie. Choć na zaokrąglony brzuszek trzeba będzie jeszcze troszkę poczekać, z łatwością będzie można zauważyć już na początku ciąży zmiany w innych rejonach ciała – przede wszystkim w piersiach. Już w pierwszych tygodniach ciąży piersi stają się pełniejsze, bardziej tkliwe, na skórze pojawiają się drobne żyłki. Pod wpływem hormonów może ulec zmianie także wygląd cery. Niektóre panie skarżą się na pogorszenie stanu cery, inne wręcz przeciwnie – w końcu mogą cieszyć się promienną i gładką cerą. Łatwo można też zauważyć, że skóra staje się bardzo wrażliwa i szybko reaguje na różne specyfiki. Zwłaszcza skóra na brzuchu jest bardzo delikatna. Ciąża nie jest dobrym czasem na eksperymentowanie z kosmetykami. Lepiej ograniczyć ich ilość i zwracać uwagę na skład – im bardziej naturalny, tym lepiej. Już od początku ciąży dobrze jest smarować brzuszek specjalnymi kremami czy balsamami dla mam bądź naturalnymi olejkami (np. ze słodkich migdałów, kokosowym), aby przeciwdziałać rozstępom.

Dziecko

Pierwszy trymestr to bardzo intensywny i fundamentalny okres w rozwoju dziecka. W tym czasie przejdzie ono przez stadia rozwoju od moruli i blastocysty po embrion i płód. W ciągu trzech miesięcy rozwiną się wszystkie najważniejsze narządy wewnętrzne – mózg, nerki, trzustka, płuca, jelita, wątroba, serce. Z tygodnia na tydzień twarz dziecka będzie wzbogacać się o nowe elementy, aż pod koniec trymestru jego wygląd będzie przypominać miniaturowego człowieka. Oczy, nos, usta, broda, czy nawet struny głosowe będą już na właściwym miejscu. Wykształcą się też takie detale jak powieki, paznokcie, linie papilarne, zawiązki zębów czy cebulki włosowe.

Wraz z momentem zapłodnienia maleństwo ma już określoną płeć, kolor oczu oraz cechy dziedziczne po matce lub ojcu. Już w trzecim tygodniu ciąży zaczyna rozwijać się jego mózg, serce, rdzeń kręgowy. Spośród wszystkich narządów najprędzej rozwinie się i zacznie funkcjonować serce.
W pierwszym etapie ciąży błyskawicznie zmienia się wygląd dziecka. Ma nieproporcjonalnie dużą głowę, mały tułów, a nawet ogonek, który pojawia się w szóstym i znika w dziewiątym tygodniu. Nim skończy się ten trymestr będzie miało już wszystkie kończyny (górne rozwijają się nieco szybciej niż dolne), paluszki u dłoni i stóp, a w ósmym tygodniu dziecko będzie umiało już się poruszać, zginać ręce i nogi, czego matka nie może jeszcze odczuwać. W tym samym czasie pojawi się u niego błędnik, dzięki czemu maleństwo będzie czuło ruchy matki. Gwałtowne zmiany pozycji bądź podskoki mogą budzić u niego niepokój.

W dziesiątym tygodniu, tj. w połowie trzeciego miesiąca ciąży, dziecko przechodzi z okresu zarodkowego do płodowego i zaczyna nabierać zdumiewających umiejętności. Potrafi odczuwać już emocje swojej mamy, wie kiedy jest szczęśliwa, a kiedy się denerwuje. Wszystko to zawdzięcza się hormonom, które produkuje organizm kobiety i które przenikają do krwioobiegu płodu. Dlatego też, kiedy mama przeżywa pozytywne emocje, dziecko jest radosne, a każdy stres i gniew prowadzi do jego zaniepokojenia.
Pod koniec tego okresu ciąży dziecko potrafi już ssać (np. kciuka), połykać (połyka i wydala płyn owodniowy, w którym pływa), a nawet ziewać, marszczyć czoło i uśmiechać się. Od czasu do czasu miewa czkawki, ale matka jeszcze tego nie odczuwa. Maluch ma już wykształcone kubki smakowe, czyli odróżnia smaki. Potrafi też wchodzić w interakcje ze swoją mamą, tj. reaguje na bodźce z zewnątrz (np. kiedy kobieta przystawia rękę do brzucha, maleństwo zbliża się do jego ścianki i odczuwa ciepło dłoni).

Mama i dziecko pod stałą opieką

Dobrze, aby jeszcze przed upływem 10. tygodnia ciąży została ona potwierdzona przez lekarza lub położną. Jest to istotne ze względów formalnych – zaświadczenie o objęciu opieką do tego czasu jest potrzebne m.in. do otrzymania becikowego. Już od samego początku ciąży warto być również pod opieką zaufanego profesjonalisty. Mama będzie musiała wybrać osobę prowadzącą ciążę, a zgodnie z prawem może nią być zarówno lekarz, jak i położna (również w ramach NFZ). To ona będzie kierowała mamę na wszystkie badania i regularnie kontrolowała stan zdrowia jej i rozwijającego się maluszka. Jeżeli osobą prowadzącą jest lekarz, warto zorientować się, gdzie w pobliżu jest jeszcze położna, która wesprze nas, rozwieje wątpliwości, odpowie szczegółowo na wszystkie pytania. Aby zostać objętą opieką położnej, wystarczy złożyć u niej deklarację wyboru położnej. Warto pamiętać też, że od 21. tygodnia ciąży każdej ciężarnej przysługują bezpłatne spotkania edukacyjne z wybraną przez siebie położną. W ramach projektu „Poprawa dostępu do wysokiej jakości usług zdrowotnych i społecznych w zakresie kompleksowej opieki nad matką i dzieckiem” istnieje taka możliwość już od samego początku ciąży.

Po potwierdzeniu ciąży mama otrzyma tzw. kartę ciąży, w której będą zapisane wyniki wszystkich badań i pomiarów (wagi, ciśnienia, tętna płodu). Należy nosić ją zawsze przy sobie (np. w torebce), by w razie nagłej sytuacji (np. zasłabnięcie na ulicy) zawsze mieć dostęp do wszystkich informacji o przebiegu ciąży.

Między 11. a 14. tygodniem ciąży powinno być wykonane pierwsze badanie USG, które pozwoli stwierdzić, czy dziecko rozwija się prawidłowo. Oprócz USG, na tym etapie ciąży powinny być już zrobione takie badania jak: morfologia krwi, cytologia, badanie ogólne moczu, badanie czystości pochwy, określenie grupy krwi i czynnika RH, badanie stężenia glukozy we krwi na czczo, VDRL, pomiar ciśnienia tętniczego krwi, pomiar wagi, badanie HIV i HCV, test na obecność przeciwciał: toksoplazmozy, cytomegalii i różyczki. W pierwszym trymestrze dobrze jest również umówić się na wizytę u dentysty. Każdy stan zapalny w późniejszym etapie ciąży może mieć negatywny wpływ na jej przebieg.

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów, bólu brzucha bądź krwawienia należy niezwłocznie poinformować o tym lekarza lub położną. Pod koniec tego trymestru znacznie spada ryzyko poronienia.

Inne artykuły

Choroba dziecka spędza sen z powiek rodziców. Szczególnie, jeśli chorob…
Niemowlętom i małym dzieciom przygotowujemy posiłki lub też kupujemy go…
Ciąża to szczególny czas pod względem dbałości o swój stan zdrowia i…
Jakie sygnały będzie nam wysyłał organizm, że zbliżamy się do porodu?